مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر
 
 
 
 
 
 
 
 انتشار اولین اثر برگزیده تالیف شده در پژوهشکده مطالعات تخصصی کوثر با همکاری موسسه آزمون یار پویا

 برگزاری دومین جلسه کارگروه بررسی و تصویب طرح نامه سطح چهار رشته تفسیر تطبیقی

 جلسه دفاع پایان نامه اعظم طلایی جم از طلاب سطح 3 با موضوع «نقش کنترل خشم دراصلاح روابط اجتماعی در قران باتکیه بر بیانات ایه الله جوادی املی »

 جلسه دفاع پایان نامه ریحانه جهانی از طلاب سطح 3 با موضوع «بررسی فقهی و قانونی و واگذاری مسئولیت به غیر مسلمان در حکومت اسلامی»

 برگزاری مصاحبه گرایش تاریخ اسلام و تفسیر و علوم قرآنی

 برگزاری کارگاه نگرش تا نگارش پایان نامه

 برنامه مراسم تشییع پیکر شهید سپهبد سلیمانی

 اجتماع بزرگ مردمی بیعت با امام عصر (عج) در سراسر کشور

 دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری با رهبر انقلاب

  رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از طلاب سراسر کشور

 مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در بیانیه ای: حوزه های علمیه با تمام توان ازسپاه پاسداران حمایت می کند

 در حمایت از سپاه پاسداران: تجمع بزرگ حوزویان در مدرسه فیضیه

 

خانه تازه هاي علمي و ادبي آشنايی با تفسير عياشی...
جمعه 23 فروردين 1387     آشنايی با تفسير عياشی


«تفسير عياشی»؛ تفسيری روايی كه به مسائل كلامی نيز پرداخته است
گروه انديشه: «تفسير عياشی»، از تفسيرهای كهن تشيع در عصر غيبت صغری است كه به شيوه روايی تأليف شده ‌و در تفسير آيات قرآنی، مناقب اهل‌بيت (ع) را با ذكر مأثوره درج كرده و علاوه بر مطالب تفسيری و فقهی، به مسائل كلامی نيز پرداخته شده‌ است.
«ابونصر محمد بن مسعود عياشی سمرقندی»، در قرن‌های سوم و چهارم هجری می‏زيست. معاصر علامه ‏كلينی بود و تا سال 329 هجری حيات داشت. تاريخ از محل تولد، سال ارتحالش، قبيله و زادگاهش نامی به‏ ميان نياورده است.

محمد بن مسعود از قبيله «عياشی‏» بود و در سرزمين «ماوراءالنهر» چشم به جهان گشود. پدرش «مسعود بن محمد بن عياشی‏»، به «سمرقندی‏» شهرت داشت. محمد پس از سال‌ها تحصيل در محضر بزرگان شيعه و سنی سمرقند، با مبانی مكتب تشيع آشنا شد. وقتی‏ محمد حق را دريافت، با ناديده گرفتن موقعيت اجتماعی خود، به ‏محفل محبان اهل‌بيت (ع) شتافت و در گروه ‏رادمردان شيعه خاور قرار گرفت.

عياشی سمرقندی، پس از گذراندن مراحل مختلف علوم اسلامی و بهره ‏جستن از دريای كلام اهل‌بيت (ع)، به سمرقند بازگشت‏ تا بذر فرهنگ تشيع را در قلب لطيف مردم اين سامان بپاشد و حركت تشيع را جانی تازه بخشد. او در اين راه، تمام هستی‏اش را در كف اخلاص نهاد، ميراث پدر را به مصرف رساند و حتی خانه‏اش را وقف شاگردان و دانش‌پژوهان كرد
محمد بن مسعود، عارفی وارسته‏ بود و در فقه، اصول، فلسفه، ادب، حديث، رجال، كلام، معانی، حكمت، هيئت، طب و رياضی، استاد كل به شمار می‏آمد، تا جايی كه‏ گروهی، وی را استاد «كلينی‏»، عالم بزرگ شيعه، دانسته‏اند.

سمرقندی در طول عمر پربارش به سرزمين‌های مختلف جهان اسلام‏، مانند ری، قم و بغداد مسافرت كرد و از دانشمندان و علمای‏ بزرگ عصر خويش بهره برد. بی‏ترديد يادآوری نام آن استادان، می‏تواند ما را در شناخت جايگاه دانشور پارسای سمرقند ياری ‏دهد.

براساس كتاب‌های تاريخی، نام شماری از استادان محمد بن‏مسعود، چنين است: علی بن فضال، عبدالله بن محمد بن خالد طيالسی، محمد بن يزداد رازی، محمد بن احمد نهدی، قاسم بن هشام، علی بن عبدالله بن مروان، اسحاق بن محمد بصری (از اصحاب امام هادی (ع) و امام حسن ‏عسكری (ع)، ابراهيم بن محمد بن فارس (از اصحاب امام هادی (ع) و امام حسن ‏عسكری (ع) و ... .

عياشی سمرقندی، پس از گذراندن مراحل مختلف علوم اسلامی و بهره ‏جستن از دريای كلام اهل‌بيت (ع)، به سمرقند بازگشت‏ تا بذر فرهنگ تشيع را در قلب لطيف مردم اين سامان بپاشد و حركت تشيع را جانی تازه بخشد. او در اين راه، تمام هستی‏اش را در كف اخلاص نهاد، ميراث پدر را به مصرف رساند و حتی خانه‏اش را وقف شاگردان و دانش‌پژوهان كرد.

رهاورد تلاش‌ها و ايثارهای اين ‏دانشور برجسته، شاگردان بسياری است كه هر يك، از ستارگان آسمان‏ دانش و پارسايی شمرده می‏شوند. نام شماری از اينان عبارت است از: شيخ ابو عمر كشی (صاحب رجال معروف)، حيدر بن محمد سمرقندی (از علما و محدثان بنام شيعه در سمرقند و بلخ)، جعفر بن محمد (فرزند عياشی)، احمد بن عيسی بن جعفر علوی، احمد بن يعقوب سنائی، احمد بن صفار، جعفر بن ابی‌جعفر سمرقندی، ابونصر احمد بن يحيی و ... .

متأسفانه امروزه، همه آثار گران‌بهای عياشی از ميان رفته است و جز يك اثر ناقص، چيزی باقی نمانده است. گوهر گرانقدر برجای مانده‏ از محمد بن مسعود در موضوع تفسير است و به «تفسير عياشی‏» شهرت‏ دارد. ابن‌نديم، شيخ طوسی و ديگران در كتب رجالی خود نام بخشی‏ از كتاب‌های اين شخصيت وارسته را چنين ذكر كرده‏اند: كتاب صلوة، كتاب مناسك، كتاب حج، كتاب عالم و متعلم، كتاب‏ دعوات، كتاب طلاق، كتاب ولايت فقيه، كتاب سجود قرآن، كتاب طب، كتاب رؤيا، كتاب نجوم، كتاب قضا، كتاب قبله و ... .

هم‌اكنون می‌توان اندكی از مطالب مفقود شده اين تفسير را در منقولات متقدمين از كتاب وی كه نسخه كامل نزد آنان وجود داشته است يافت؛ از جمله «حسكانی نيشابوری» در كتاب «شواهدالتنزيل» كه به وفور از تفسير كامل عياشی (تا آخر قرآن) نقل می‌كند. علامه طبرسی در تفسيرش ـ با يك واسطه ـ از حاكم حسكانی روايات زيادی آورده است. عمده آن‌كه در كتاب «شواهدالتنزيل» بسياری از سندهای از بين رفته، يافت می‌شود
عياشی سمرقندی، علاوه بر كتاب‌هايی كه براساس عقايد و آرای ‏تشيع و سيره اهل‌بيت (ع) نگاشته، حدود 7 كتاب نيز براساس روايات اهل‌سنت، در خصوص سيره خلفا، به رشته تحرير درآورده است.

تفسير عياشی، از تفسيرهای كهن تشيع در عصر غيبت صغری است. اين تفسير كه به شيوه و سبك روايی تأليف شده ‌است، در تفسير آيات قرآنی، مناقب اهل‌بيت (ع) را با ذكر مأثوره درج كرده ‌است و به دليل توجه مؤلف به آيات‌الاحكام، ويژگی فقهی اين تفسير بيشتر از ديگر تفاسير كهن اماميه، هم‌چون تفسير «فرات كوفی» و تفسير «علی بن ابراهيم قمی» است. در تفسير عياشی علاوه بر مطالب تفسيری و فقهی به مسائل كلامی نيز پرداخته شده‌است.

مثلا عياشی در بحث از جبر و تفويض رواياتی دال بر «امر بين الامرين» ارائه كرده ‌است. جلد اول اين تفسير كه شامل سوره حمد تا آخر سوره كهف است، در دسترس قرار دارد. جلد دوم اين تفسير از كتب مفقوده به حساب می‌آيد. دو نسخه قديمی از اين تفسير از كتب مفقوده به حساب می‌آيد. دو نسخه قديمی از اين تفسير را علامه مجلسی ديده ‌است كه مانند نسخه‌های موجود در حال حاضر اسناد آن حذف شده ‌است.

هم‌اكنون می‌توان اندكی از مطالب مفقود شده اين تفسير را در منقولات متقدمين از كتاب وی كه نسخه كامل نزد آنان وجود داشته است يافت؛ از جمله «حسكانی نيشابوری» در كتاب «شواهدالتنزيل» كه به وفور از تفسير كامل عياشی (تا آخر قرآن) نقل می‌كند. علامه طبرسی در تفسيرش ـ با يك واسطه ـ از حاكم حسكانی روايات زيادی آورده است. عمده آن‌كه در كتاب «شواهدالتنزيل» بسياری از سندهای از بين رفته، يافت می‌شود.

عياشی آيات را همراه با احاديث منقول از اهل‌بيت (ع) آورده است چه در تفسير و چه در تأويل آيات؛ و بدون جرح و تعديل گذاشته است و نقد و بررسی آن‌را به عهده سند ذكر شده همراه روايت كه با كمال تأسف حذف شده‌اند، واگذاشته است.

در ضمن، به برخی از قرائات نادر منسوب به ائمه (ع) كه در كتاب‌های ديگر با سندهای ضعيف آورده شده و يا مرسل و فاقد حجتند، اشاره كرده است. بايد توجه كرد كه هيچ لفظ و كلمه و حتی اعراب و حركات قرآن بدون تواتر قابل اثبات نيست و اين مسأله مورد اجماع امت است.

هم‌چنين درباره «السبع‌المثانی» از امام صادق (ع) روايت می‌كند كه مقصود، سوره حمد است؛ سپس به تأويل آيه می‌پردازد و رواياتی می‌آورد كه ناظر به بطن آيه است و «السبع‌المثانی» را به امامان معصوم (ع) تأويل می‌كند و می‌افزايد كه در حديث مرسل و مرفوع چنين آمده است كه ظاهر آيه، سوره حمد است، ولی باطن آيه فرزند فرزند است و هفتمين آنان امام قائم (ع) است.*

*منابع: مقدمه تفسير عياشی؛ محمدكاظم رحمتی. تفسير عياشی، دانشنامه جهان اسلام؛ مهم‌ترين تفاسير شيعی از قرن سوم تا سيزدهم هجری.




امروز:  شنبه 8 آذر 1399
اخبار
آموزش
کتابخانه
اصطلاحات
مقالات
اساتید
کانون قرآن
گفتمان
پرسش و پاسخ
بسیج
گالری عکس
مناسبت ها
فرزانگان
اطلاعیه ها و بیانیه ها
رویدادها
تازه های علمی
 
 
 
 
کليه حقوق معنوي براي مجتمع آموزش علوم اسلامي کوثر محفوظ مي باشد.
Designed by Hetav Group & Powered by: Karimabadi