مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر
 
 
 
 
 
 
 
 انتشار اولین اثر برگزیده تالیف شده در پژوهشکده مطالعات تخصصی کوثر با همکاری موسسه آزمون یار پویا

 برگزاری دومین جلسه کارگروه بررسی و تصویب طرح نامه سطح چهار رشته تفسیر تطبیقی

 جلسه دفاع پایان نامه اعظم طلایی جم از طلاب سطح 3 با موضوع «نقش کنترل خشم دراصلاح روابط اجتماعی در قران باتکیه بر بیانات ایه الله جوادی املی »

 جلسه دفاع پایان نامه ریحانه جهانی از طلاب سطح 3 با موضوع «بررسی فقهی و قانونی و واگذاری مسئولیت به غیر مسلمان در حکومت اسلامی»

 برگزاری مصاحبه گرایش تاریخ اسلام و تفسیر و علوم قرآنی

 برگزاری کارگاه نگرش تا نگارش پایان نامه

 برنامه مراسم تشییع پیکر شهید سپهبد سلیمانی

 اجتماع بزرگ مردمی بیعت با امام عصر (عج) در سراسر کشور

 دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری با رهبر انقلاب

  رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از طلاب سراسر کشور

 مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در بیانیه ای: حوزه های علمیه با تمام توان ازسپاه پاسداران حمایت می کند

 در حمایت از سپاه پاسداران: تجمع بزرگ حوزویان در مدرسه فیضیه

 

خانه تازه هاي علمي و ادبي عزاداری امام حسین علیه السلام در تاریخ...
جمعه 28 دي 1386     عزاداری امام حسین علیه السلام در تاریخ

پس از ورود کاروان اسراء به شام و خطابه خوانی امام سجاد(ع) در شام، یزید به اهل بیت امام حسین اجازه داد که عزاداری کنند و اهل ‏بیت ‏به مدت سه روز به طور رسمی در شام عزاداری کردند.
حماسه کربلا، بزرگترین و دلخراش ترین واقعه تاریخ است که پس از 1400 سال هنوز هم زنده مانده و پس از چهارده قرن به یاد آن واقعه اشکها ریخته می شود و ناله و فریاد به پا است. در این مقاله قصد داریم که سیر تاریخی عزاداری شهدای کربلا را مورد بررسی قرار دهیم.

مراسم عزاداری امام حسین(ع) نخستین بار در روز یازدهم محرم سال 61 هجری در کنار اجساد مطهر شهیدان توسط اهل بیت‌ علیه السلام برگزار گردید.

پس از آن هنگام ورود کاروان اسیران به کوفه، امام زین‌العابدین و حضرت زینب و ام‌ کلثوم علیهم السلام برای مردم کوفه که برای تماشا آمده بودند، سخنرانی کردند. در پی این سخنرانیها صدای ضجه و گریه از خانه‌ها و مردم کوفه بلند شد. که به نوعی عزاداری برای شهدا و افشاگری امویان بود.

پس از ورود کاروان اسراء به شام و خطابه خوانی امام سجاد(ع) در شام، یزید به اهل بیت امام حسین اجازه داد که عزاداری کنند و اهل ‌بیت ‌به مدت سه روز به طور رسمی در شام عزاداری کردند. (1) در پی آن خطابه و این عزاداریها، انقلاب بزرگ فکری در شام پدید آمد و اکثر قریب به اتفاق مردم نسبت ‌به دستگاه حاکمه بدبین شدند.

عزاداری بعدی در مدینه برپا شد. پس از ورود اهل بیت به مدینه عزای عمومی بر پا گردید و تمامی مردم مدینه ناله و ضجه کردند. پس از آن حلقه‌های عزاداری توسط اشخاص و افراد سرشناس بر پا شد.

از جمله کسانی که درمدینه‌ مجلس‌عزاداری بر پا کرد، حضرت زینب سلام الله علیها بود. این عزاداری مدینه را در آستانه انفجار و حرکت عمومی قرار داد و عمر بن سعد جریان را به یزید گزارش داد و اعلام کرد که تحقیقا وجود زینب کبری(س) در مدینه اندیشه‌ها را تحریک می‌کند، زیرا او سخنور و دانا و باهوش است. خود و کسانی که با او همراهی می‌کنند، در نظر دارند برای خونخواهی حسین قیام کنند.(2) تا این که حضرت زینب به شام یا مصر تبعید و رحلت فرمود.

پس از شهادت امام حسین(ع) ائمه خود اقامه عزاداری می‌کردند و شیعیان را به اقامه عزا و گریه و عزاداری تشویق می نمودند.

عزاداری، نخست در ایام محرم و ایام زیارتی امام حسین(ع) در کربلا و جاهای دیگر برگزار می‌شد چون پانزدهم شعبان، روزعرفه، شب عید فطر و اول ماه رجب و غیره. (3) اما از آغاز قرن سوم عزاداری وضعیت دیگری یافت که در تحقیق حاضر به تبیین آن می‌پردازیم.

در قرن سوم و چهارم و پنجم و همزمان با تشکیل دولتهای آل‌بویه در عراق و حمدانیون در سوریه و فاطمیون در مصر مذهب شیعه گسترش یافت و مراسم عزاداری توسعه یافت و در بسیاری از شهرها روز عاشورا عزا و تعطیل عمومی اعلام گردید.

در محرم سال 252 - معزالدوله دیلمی دستور داد که مغازه‌ها بسته و تعطیل عمومی اعلام گردد و مردم عزاداری کنند و مردم با حالت عزا و ماتم در خیابانها حرکت کردند. (4) اینگونه بود که عزای عمومی در میان شیعیان به صورت یک سنت در آمد. در این دوره، اشعار در قالب قصیده سروده می‌شد. ستمهای بنی‌امیه و بنی‌عباس در آن ذکر و مقام و منزلت اهل بیت علیه السلام ‌بیان می‌گردید. مردم در عزاداری ها وشعراء در قصیده‌ها بیشترین توجه را به ولایت اهل بیت علیه السلام داشتند. و کتب مقتل در این زمان تالیف گردید.

در این دوره درگیری شدید بین شیعه و اهل سنت وجود داشت و حکومتهایی که پیرو بنی‌امیه و بنی‌عباس بودند، اهل سنت را بر کشتار شیعیان تحریک و از برگزاری مراسم عزاداری منع می‌کردند.

در سال ‌407 هجری در آفریقا و در ماه محرم «معزبن بادیس» لشکریان خود را به قتل شیعیان دستور داد و اهل سنت را نیز در این امر آزاد گذاشت. جمع کثیری را در آفریقا کشتند و در آتش سوزاندند خانه‌های آنها را خراب کردند. جمعی به قصر منصور پناه بردند اما در محاصره قرار گرفتند و هر کسی از قصر خارج شد، کشته شد و جمعی به مسجد جامع پناه بردند در آنجا نیز همگان را از بین بردند. (5) دراین دوره مراسم عزاداری برای ائمه به طور کامل رواج یافت.

مشخصات روضه خوانی در این دوره از این قرار بود: 1 - عزاداری در ایام عاشورا و موسم زیارت 2 - تکیه بر اهل بیت علیهم السلام ‌به عنوان عترت پیامبر و غصب خلافت توسط بنی‌امیه. 3 - رشد ذوق شعری در زمینه مدح و مراثی امام حسین و اهل بیت(ع) . 4 - ذکر مصیبت اهل بیت(ع). 5 - بیان ستمهای بنی‌امیه. 6 - مراسم عزاداری به عنوان اعتراض به بنی‌امیه و بنی‌عباس و ایادی آنها.

به دلایل فوق حکومتهای وقت از برگزاری مراسم عزاداری شدیدا جلوگیری می‌کردند.

عزاداری در زمان بنی عباس و مغول
پس از انقراض سلسله بنی‌عباس در بغداد و سلطه مغولها بر بخش عظیمی از کشورهای اسلامی شکل و محتوای روضه به تدریج تغییر یافت.

این تغییر شاید بدان جهت‌ بود که سلاطین بنی‌عباس خود را خلیفه پیامبر می‌دانستند و مدعی حکومت‌ بر مسلمین از جانب اسلام بودند و اطاعت ‌خود را بر مردم واجب شرعی می‌دانستند. مذاهب اهل سنت را، مذهب رسمی و قانونی و شرعی دانسته و از آنها به طور کامل حمایت می‌کردند. پیروی از مذهب شیعه ممنوع و در ادارات دولتی و مراجع قضایی رسمی نبود.

در مقابل این اندیشه، اندیشه تشیع بود که حکومت را حق اختصاصی و الهی ائمه می‌دانستند شرایط و اندیشه‌های بسیار والا برای حاکم اسلامی قایل بودند. براساس این دو اندیشه به طور طبیعی درگیری بین تشیع و حکومت پدید آمد. در مراسم عزاداری این اختلاف نظر و جهت‌گیری سیاسی مطرح می‌شد و قطعا حکومتها از برگزاری مراسم وحشت داشتند. از این رو مراسم روضه از سیاست جدا نبود.

پس از سلطه مغول و وحشت‌ بسیار عجیبی که ایجاد کرده بود و حاکمان آنها مدعی حکومت ‌بودند، نه مدعی خلافت، مراسم عزاداری از حالت اعتراض سیاسی خارج و به مراسم خاص مذهبی اختصاص یافت و عزاداری به منظور کسب ارزش اخروی و دوستی با اهل‌ بیت(ع) ‌برگزار گردید.

در این دوره تحریفات زیادی در وقایع عاشورا واقع شد و برای بیشتر گریاندن و گریه کردن داستانهای مهیج و زبان حال نقل می‌شد و برای این که حکومتها مانع نشوند، به مساله سیاست و حکومت پرداخته نمی‌شد.

مشخصات عزاداری در این دوره ازاین قرار می باشد: 1 - تعمیم و گسترش مراسم عزاداری از ایام محرم و زیارتی به ایام دیگر. 2 - برگزاری روضه بیشتر برای کسب ثواب و شفاعت ائمه معصومین(ع). 3 - بیان ستمها و جنایات بنی‌امیه و بنی‌عباس. 4 - ذکر فضایل اهل ‌بیت(ع). 5 - زهد گرایی و دخالت نکردن در امور حکومت و دوری از دنیا و پرداختن به امور آخرت. 6 - گسترش حسینیه ها برای برگزاری مراسم عزا.

دراین دوره هر کسی ذوق و قریحه شعری داشت، اشعاری در مرثیه امام حسین(ع) سرود. که بسیاری از آن اشعار، سینه به سینه و یا در دفترهای خطی تداوم یافت. برخی از اشعاری که در روستاها خوانده می‌شود و یا مردم عشایر در مراسم عزا می‌خوانند از این قبیل اشعار است. گاهی این اشعار را کسانی سروده‌اند که آگاهی از تاریخ نداشته و به منظور خدمت ‌به امام و اظهار علاقه به اهل ‌بیت ‌سروده‌اند.

در این دوره همت‌ بر آن گماشته شد که فضایل اهل ‌بیت ‌بیان و مردم با آنها آشنا گردند. که این آشنایی نقش بسیار مهمی در جهت تداوم خط اهل‌ بیت و تشیع ایفاء کرده است. که این کار بسیار عظیم و بزرگ در پیشگاه خداوند اجر بسیار بزرگ دارد. زیرا ذکر فضایل اهل ‌بیت و آشنا ساختن مردم با مقام معنوی آنها به منزله تداوم خط رهبری و دعوت جامعه به عزت و حفظ ارزشهای والای اسلام برای نسلهای آینده است.

در این دوره عزاداری به شکل رایج فعلی رواج یافت. که برخی آغاز آن را به شکل زدن بر سر و سینه به دوران آل ‌بویه برگردانده‌اند. (6)

عزاداری در دوران اخیر
در دورانهای اخیرعزاداری از نظر کمیت و کیفیت رشد کرده ، در سالگرد رحلت پیامبر(ص) و امامان معصوم و حضرت زهرا علیهم السلام و.... مراسم عزاداری بر پا می‌شود. برخی از مشخصات مراسم عزاداری دوران جدید به قرار ذیل است.

1 - دقت تاریخی
افرادی که از فضل و سواد برخوردار هستند، سعی می‌کنند وقایع عاشورا و مرثیه دیگر امامان را بر اساس مستند تاریخی بیان نموده و از استنتاجات به دور از عقل و عرف در مقام ائمه شدیدا پرهیز می‌کنند.

2 - تاریخ تحلیلی
خطیبان و نویسندگان، تاریخ عاشورا را به صورت تجزیه و تحلیل شده بیان می‌کنند. قضایا را ریشه ‌یابی و عوامل پیدایش و آثار اجتماعی آن را بیان می‌نمایند.

3 - اهداف امام حسین(ع)
در عزاداری ها حرکت امام حسین(ع) و سیری که آن حضرت داشت و عللی که برای قیام خود ذکر کرده بررسی می‌شود. آن حضرت با چه انگیزه‌ای قیام و برای تحقق چه هدفی حرکت کرد؟ آیا هدفش کشته شدن بود؟ هدف گریه شیعیان و نجات آنها بود؟ به منظور رسیدن به حکومت قیام کرد؟ مجبور شد و نمی‌توانست ‌به جای دیگری برود؟ و ...

هر کسی به شکلی ارزیابی و نتیجه‌گیری کرده است و هر کسی برای اثبات مدعای خود شواهد تاریخی و دلایلی از کلام پیامبر(ص) و خود امام حسین(ع) ذکر کرده است. هر چند برخی به خطا رفته‌اند. اما اقدام به چنین کاری و تجزیه و تحلیل اهداف آن پیشوای بزرگ الهی، کاری بسیار ارزشمند است.

4 - توام شدن روضه با سیاست
برگزاری مراسم روضه از سیاست جدا نبوده و نیست. و این مجالس محل بسیار مناسبی برای رشد آگاهی سیاسی و موضع ‌گیری در برابر حکومتهای ستمگر بوده و هست. بسیاری از تصمیم ‌گیریهای سیاسی در همین مجالس اتخاذ شده است.

مطالعه تاریخ سیاسی ایران از دوران مشروطه و مقدمات آن این حقیقت را روشن می‌سازد و این مجال عامل اساسی حرکتهای مردمی بوده است؛ زیرا اهداف امام حسین(ع) بررسی و بیان می‌شد. پایبندی اهل عزا به اهداف حسین(ع) امری بسیار روشن است. اطاعت امام حسین(ع) به عنوان امام واجب الاطاعة در همه زمانها نیز واضح است. پس از این سه مقدمه هر شیعه‌ای خود را ملزم به قیام بر ضد حکومت ‌ستمگر دانسته ‌است.

5 - تشکیل هیاتها
هیات در زمان ما عبارت است از یک دسته و گروه منظم و متشکل و با برنامه خاصی که در ایام عزاداری به عزاداری می‌پردازد.

هیاتها به دو دسته تقسیم می‌شوند:
1 - یک دسته از هیاتها فقط در ایام محرم و صفر و دیگر ایام عزاداری عمومی تشکیل می‌شود. افراد آن در ایام خاصی دور هم جمع شده به عزاداری می‌پردازند.

2- هیاتهایی است که در طول ایام سال فعالیت می‌کنند. بر حسب توافقی که کرده‌اند در شبهای جمعه یا صبح جمعه یا شب چهارشنبه و ... گرد هم جمع می‌شوند. اینها نیز به دو دسته تقسیم می‌شود.

نقش عزاداری
قیام امام حسین(ع) و شهادت او تلاشهای برادر و پدر و جدش را در گذشته بارور و زمینه تلاش برای آیندگان فراهم ساخت.

در آن مقطع که معاویه تلاش بسیار گسترده و همه جانبه کرده بود تا نام عترت پیامبر را از خاطره‌ها محو کند و اکثر افراد با حقیقت عترت بیگانه شده بودند و آنان که حسین(ع) را می‌شناختند، نیز امام را به عنوان امام و پیشوای لازم الاطاعة نمی‌شناختند؛ زیرا مفهوم عترت در نزد آنها به معنی خاندان پیامبر بود و بر این اعتقاد بودند؛ افرادی که منتسب به پیامبرند باید احترام گردند و آنها را باید دوست داشت. دوستی با عترت مطرح بود نه اطاعت عترت. این معنی قابل تحریف و جلوگیری از آن قابل توجیه بود.

اما امام حسین با قیام خود، عترت را به عنوان رهبر و واجب الاطاعة مطرح کرد و اقدامی نمود که هرگز قابل انکار و یا توجیه و تحریف نباشد. مردم را با مفهوم عترت آشنا ساخت و در پی آن قیام، حرکت عظیم فکری در جامعه پدید آمد. از آنجا که اسلام بدون رهبری صحیح و قرآن بدون تفسیر از ناحیه وی قابل تحقق و عمل نیست، امام اندیشه تحقق قرآن با رهبری معصوم را مطرح ساخت. قیام او زمینه و انگیزه این آشنایی را فراهم ساخت.

سنت عزاداری عاشورا زمینه پاسداری از اندیشه شیعه را در آینده فراهم ساخت به طوری که نوحه خوانی و عزاداری را هیچ کسی نمی‌تواند منع کند و در سایه و پوشش عزاداری می‌توان مفهوم عترت و اهداف امام حسین علیه السلام را تشریع کرد.

سنت عزاداری حسینی مورد تایید «امامان نور» بوده و بارها دوستان و شیعیان را با گفتار و عمل به اقامه مجالس فرا خوانده‌اند.

در پایان این مقاله سخنی از امام هشتم در همین زمینه می آوریم که:
الامام علی بن موسی علیه السلام: یا ابن شبیب ان سرک ان یکون لک من الثواب مثل ما لمن استشهد مع الحسین فقل متنی ما ذکرته: یا لیتنی کنت معهم فافوز فوزا عظیم.(7) ای پسر شبیب، اگر دوست داری پاداش شهیدان همراه حسین(ع) را به دست آوری، هرگاه او را یاد کردی بگو: ای کاش با شما بودم و به موفقیت ‌بزرگی دست می‌یافتم.

پی‌نوشت ها:
1- تاریخ طبری، ج‌4، ص‌353.
2- ثورة الحسین فی الوجدان الشعبی، ص‌265.
3- همان.
4- کامل، ج‌8، ص‌549.
5- همان، ج‌9، ص‌294.
6- الثورة الحسین فی الوجدان الشعبی، ص‌277.
7- بحار، ج‌44، ص‌286.

منبع خبر: پایگاه شهید آوینی




امروز:  جمعه 7 آذر 1399
اخبار
آموزش
کتابخانه
اصطلاحات
مقالات
اساتید
کانون قرآن
گفتمان
پرسش و پاسخ
بسیج
گالری عکس
مناسبت ها
فرزانگان
اطلاعیه ها و بیانیه ها
رویدادها
تازه های علمی
 
 
 
 
کليه حقوق معنوي براي مجتمع آموزش علوم اسلامي کوثر محفوظ مي باشد.
Designed by Hetav Group & Powered by: Karimabadi